تأليفاتش مذكور است . 7 . تسييرات كواكب بيرونى در تسييرات كواكب نيز قاعدهء ابتكارى مخصوص به خود داشت . « 1 » 8 . سير نور و صوت ابو ريحان دربارهء سير نور و صوت و اينكه حركت صوت بطيءتر از نور است تحقيق عميق كرده است . « 2 » 9 . مساحت محيط و قطر كرهء زمين ابو ريحان مساحت محيط و قطر كرهء زمين را شخصا رصد و محاسبه كرد كه نتيجه‌اش با دقيق‌ترين تحقيقات امروزى تقريبا موافق و تفاوت آن بسيار اندك و ناچيز است . ابو ريحان نخستين‌بار مىخواست اين كار را در بيابان شمالى دهستان جرجان انجام بدهد ؛ و ليكن به سبب صعوبت آمد و رفت آن بيابان ؛ و نيز براى نداشتن دستيار و معاون امين صادق كه مخصوصا براى اين عمل لازم و در بايست است از دهستان صرف‌نظر كرد و بعدا آن را در هندوستان انجام داد . « 3 » توضيحا مساحت محيط كرهء زمين را در روزگاران پيش از ابو ريحان رومىها و هندىها رصد و معلوم كرده بودند ؛ كه مقياس طول رومىها اسطاذيا [ -

--> ( 1 ) . قانون مسعودى ، ج 3 ، ص 1397 . ( 2 ) . آثار الباقية ، ص 256 . ( 3 ) . كتاب التفهيم ، ص 164 و قانون مسعودى ، ج 2 ، ص 530 - 531 .